Kazimierz żydowski i katolicki — przewodnik po Krakowie

Historia Kazimierza — dwa miasta, dwie kultury

Kazimierz, miasto lokowane w 1335 roku przez króla Kazimierza Wielkiego, aż do schyłku XVIII wieku był miastem niezależnym od Krakowa — posiadał własny rynek (dziś Plac Wolnica), ratusz i prawa miejskie. W 1800 roku został administracyjnie włączony do Krakowa. Jego dużą część zamieszkiwała diaspora żydowska, która z końcem XV wieku utworzyła autonomiczną dzielnicę Oppidum Judaeorum. Centrum żydowskiego Kazimierza stanowiła dzisiejsza ul. Szeroka, wokół której Żydzi budowali bożnice, założyli cmentarz (kirkut), łaźnię kahalną i rytualną mykwę. Podczas II wojny światowej Niemcy wymordowali krakowską społeczność żydowską — spośród ok. 60–70 tys. Żydów zamieszkałych w Krakowie ocalało zaledwie kilka tysięcy. Ślady tej tragedii zobaczyć można w pobliskim Podgórzu — miejscu krakowskiego getta (1941–1943) — oraz w Muzeum Fabryki Schindlera.

Kazimierz żydowski — synagogi, cmentarz i ulica Szeroka

"Ściana płaczu" na cmentarzu Remuh

Zwiedzanie z przewodnikiem zaczynamy od ulicy Szerokiej, gdzie możemy zwiedzić Starą Synagogę — najstarszą zachowaną bożnicę w Polsce (XVI w.). Dziś mieści się tu oddział Muzeum Historycznego m. Krakowa Dzieje i Kultura Żydów. Wewnątrz bożnicy zobaczymy typowe wyposażenie żydowskich synagog: bimę, Aron Hakodesz, Ner Tamid, Torę, jak również przedmioty związane z tradycyjnymi świętami — Szabatem, Pesachem, Chanukę czy Jom Kipurem. W tej bożnicy w 1794 roku Tadeusz Kościuszko zapewniał, „że niczego nie pragnie dla siebie, obchodzi go jeno opłakany stan ojczyzny i uszczęśliwienie wszystkich jej mieszkańców, do których i Żydów zalicza".

Przy ulicy Szerokiej mieści się również synagoga Na Górce, synagoga Wolfa Poppera oraz bożnica Remuh, ufundowana w 1553 roku przez kupca Izraela ben Josefa — nazywana, w odróżnieniu od Starej Synagogi, Nową. Do bożnicy Remuh przylega cmentarz żydowski, jeden z najstarszych zachowanych cmentarzy żydowskich w Polsce i Europie — pochowany tu jest m.in. rabin Mojżesz Isserles (Remu), słynny żydowski uczony. Pośrodku ulicy, otoczony niskim murkiem w kształcie menory, widnieje prostokąt będący według tradycji dawnym cmentarzem żydowskim, obok którego stoi budynek dawnej łaźni rytualnej — mykwy.

Cmentarz Remuh

Opuszczając ulicę Szeroką udajemy się na ul. Józefa, przy której zachowała się synagoga Wysoka z salą modlitewną na pierwszym piętrze — umieszczoną wysoko, by odciąć się od gwaru ulicznego. Przy ul. Jakuba wznosi się największa z zachowanych synagog w dawnym getcie — synagoga Izaaka (zwana potocznie synagogą Ajzyka), przy budowie której pracował prawdopodobnie architekt Jan Trevano. Optycznie ul. Jakuba zamyka bożnica Kupa, której nazwa pochodzi od hebrajskiego słowa kupa (kasa) — synagogę ufundowała kasa kahału.

W pobliżu wznosi się neoromańska synagoga Tempel, zaprojektowana przez Ignacego Hercoka dla żydów postępowych. Po II wojnie światowej w bożnicy tej modlili się również ortodoksyjni Żydzi, dla których wprowadzono bimę. Łącznie na Kazimierzu zachowało się 7 synagog — więcej niż w jakimkolwiek innym mieście polskim.

Kazimierz katolicki — kościoły królewskiej fundacji

Kościół śś. Katarzyny i Małgorzaty

Kazimierz to nie tylko dzielnica żydowska. To miejsce, gdzie splatały się dwie religie, kultury i społeczności — stąd umowny podział na Kazimierz żydowski i katolicki. Centrum katolickiego Kazimierza stanowił Plac Wolnica — dawny rynek średniowiecznego miasta Kazimierz. Kazimierz katolicki to przede wszystkim trzy kościoły fundowane przez króla Kazimierza Wielkiego (XIV w.):

• Kościół Bożego Ciała (gotyk, XIV w.) — farny kościół Kazimierza, jeden z największych w Krakowie; z barokowym wnętrzem i słynącą z cudowności figurą Matki Boskiej
• Kościół śś. Katarzyny i Małgorzaty (gotyk, XIV w., augustianie) — uznawany za jeden z najpiękniejszych gotyckich kościołów w Polsce; zachowały się cenne freski i gotycki krużganek klasztorny
• Kościół śś. Michała Archanioła i Stanisława na Skałce (paulini) — historyczne miejsce śmierci biskupa krakowskiego Stanisława ze Szczepanowa (ok. 1079 r.), patrona Polski; w krypcie pochowani są zasłużeni Polacy: m.in. Juliusz Słowacki, Stanisław Wyspiański i Jan Długosz

Wart uwagi jest również dawny kościół trynitarzy — obecny klasztor oo. bonifratrów przy ul. Krakowskiej, a także Muzeum Etnograficzne przy Placu Wolnica, mieszczące się w dawnym ratuszu miejskim Kazimierza.

Najważniejsze atrakcje Kazimierza — zestawienie

Dla kogo jest wycieczka po Kazimierzu?

Wycieczka po Kazimierzu jest idealna dla osób, które chcą poznać wielokulturową historię Krakowa — żydowską i chrześcijańską. Trasa jest płaska i dostępna dla seniorów, rodzin z dziećmi oraz grup szkolnych. Przewodnik dostosowuje narrację i tempo do potrzeb grupy — od historii Holokaustu i kultury żydowskiej, po dzieje królewskich fundacji. Wycieczka może być prowadzona w języku polskim lub angielskim. Jeśli szukasz szerszego programu, zapraszamy na pełne zwiedzanie Krakowa z przewodnikiem lub spacer śladami św. Stanisława, a całe centrum odkryć przemierzając Drogę Królewską.

Często zadawane pytania o Kazimierz w Krakowie

Co zobaczyć na Kazimierzu w Krakowie?

Na Kazimierzu warto zobaczyć przede wszystkim: Starą Synagogę (najstarszą zachowaną bożnicę w Polsce, XV w.), cmentarz i bożnicę Remuh (1553 r.), synagogę Izaaka (największą zachowaną synagogę w dawnym getcie), synagogę Tempel oraz mykwę (łaźnię rytualną). Po stronie katolickiej — kościół Bożego Ciała i kościół śś. Katarzyny i Małgorzaty (oba fundacji Kazimierza Wielkiego) oraz kościół na Skałce, gdzie poniósł śmierć patron Polski. Centrum dzielnicy żydowskiej to ulica Szeroka, centrum katolickiej — Plac Wolnica.

Od czego zacząć zwiedzanie Kazimierza w Krakowie?

Zwiedzanie Kazimierza najlepiej zacząć od ulicy Szerokiej — głównej arterii dawnej dzielnicy żydowskiej. Tu znajdują się Stara Synagoga, bożnica i cmentarz Remuh oraz dawna mykwa. Następnie warto przejść na ul. Józefa (synagoga Wysoka) i ul. Jakuba (synagoga Izaaka i bożnica Kupa). Trasę można zakończyć na Placu Wolnica — sercu katolickiego Kazimierza — z widokiem na kościół Bożego Ciała. Przewodnik przeprowadzi przez całą dzielnicę, opowiadając o historii obu społeczności: żydowskiej i katolickiej.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Kazimierza?

Standardowe zwiedzanie Kazimierza z przewodnikiem trwa ok. 2–3 godziny i obejmuje główne synagogi, cmentarz Remuh oraz kościoły katolickiej części dzielnicy. Jeśli chcesz wejść do wnętrz synagog lub zwiedzić muzeum w Starej Synagodze (oddział Muzeum Historycznego Krakowa), doliczy co najmniej 1–1,5 godziny. Cały Kazimierz liczy ok. 0,6 km² i można go spokojnie pokonać piechotą.

Czy Kazimierz to tylko dzielnica żydowska?

Nie — Kazimierz to historycznie dwie dzielnice w jednej. Kazimierz żydowski skupiał się wokół ul. Szerokiej (synagogi, kirkut, mykwa), natomiast Kazimierz katolicki rozwijał się wokół Placu Wolnica z trzema kościołami fundowanymi przez Kazimierza Wielkiego. Kazimierz był niezależnym miastem od lokacji w 1335 r. aż do 1800 r., kiedy został włączony do Krakowa. Dzielnicę zamieszkiwały przez wieki obie społeczności — stąd bogactwo kulturowe: 7 synagog i 3 królewskie kościoły na stosunkowo małym obszarze.

Ile bierze przewodnik po Krakowie?

Cena wycieczki z przewodnikiem po Krakowie lub Kazimierzu jest ustalana indywidualnie i zależy od liczby uczestników, języka oprowadzania (polski lub angielski) oraz zakresu programu. Aby uzyskać aktualną wycenę, skontaktuj się przez formularz kontaktowy lub telefonicznie.

Czy lepiej zatrzymać się na Kazimierzu czy Starym Mieście w Krakowie?

Oba rejony mają swoje zalety. Kazimierz oferuje autentyczną, wielokulturową atmosferę, więcej niezależnych restauracji i kawiarni oraz zazwyczaj spokojniejsze otoczenie — i często niższe ceny noclegów. Stare Miasto daje natomiast bezpośredni dostęp do Rynku Głównego, Wawelu i najważniejszych atrakcji centrum, ale jest bardziej turystyczne i głośniejsze. Z Kazimierza do Rynku Głównego to zaledwie 20 minut spaceru lub 5 minut tramwajem — dla miłośników klimatycznych dzielnic to często lepszy wybór.

Zapraszam na wspólne zwiedzanie Kazimierza — Przewodnik po Krakowie — Aneta Dziedzic-Lis