Swary o zabytki — anegdotyczna wycieczka po kontrowersyjnych zabytkach Krakowa

Trasa wycieczki — co zobaczymy?

Tyle zdań, ilu Krakowian, czyli krakowskie swary...

Władysław Jagiełło

Krakowianie nazywani są centusiami, co ni mniej ni więcej oznacza, że są oszczędni, żeby nie powiedzieć skąpi, wychodzą nie na dwór, a na pole, kupują drożdżówki „ze" serem i chodzą nie piechotą, a na nogach. Są też „nieco" zarozumiali i silnie akcentują własne zdanie, lubią wypowiadać się w kwestiach, w których niekoniecznie są ekspertami i akcentować, że ich miasto jest kulturalną stolicą Polski, mimo że władze naszego kraju od początku XVII wieku przeniosły się do Warszawy. Cóż mogło wyniknąć z tej kompilacji cech charakteru na przestrzeni dziejów? Ano sporo zamieszania, kłopotów, zabawnych sytuacji i sporów. A ja — przewodnik po Krakowie — chciałabym Państwu o tym i owym opowiedzieć.

Eros Bendatto

„Swary o zabytki" to wycieczka z przewodnikiem po Krakowie, podczas której opowiem o krakowskich kłopotach z zabytkami, co pozwoli trochę bliżej przyjrzeć się mieszkańcom miasta. Trasa piesza przez centrum liczy ok. 3–4 godziny spaceru i prowadzi przez 10 kluczowych punktów — od Placu Jana Matejki po Bulwary Wiślane. To nie jest zwykłe zwiedzanie najważniejszych zabytków Krakowa — to opowieść o skandalach, sporach i nieoczekiwanych zwrotach akcji, które towarzyszyły każdemu z nich.

Pomnik Grunwaldzki i Plac Jana Matejki

Podróż nasza zaczyna się na Placu Jana Matejki, a opowieść od przypadkowego spotkania w salonie Władysława Mickiewicza dwóch mężczyzn: rzeźbiarza Antoniego Wiwulskiego i pianisty oraz filantropa Ignacego Jana Paderewskiego. To spotkanie zaowocowało powstaniem Pomnika Grunwaldzkiego, odsłoniętego 15 lipca 1910 roku — dokładnie w 500. rocznicę bitwy grunwaldzkiej. Pomnik upamiętnia zwycięstwo sił polsko-litewskich nad Zakonem Krzyżackim, a jego budowę sfinansował Paderewski. Tylko dlaczego po upływie zaledwie 6 miesięcy od odsłonięcia, pod osłoną nocy podmieniono figurę samego króla Jagiełły? Pierwsza wersja rzeźby uznana została za zbyt słabą artystycznie i dyskretnie zastąpiona nową. U stóp Pomnika Grunwaldzkiego znajduje się Pomnik Nieznanego Żołnierza, który jest — jak chcą niektórzy — wyrazem niechęci Krakowa do Warszawy. W Krakowie nie takie rzeczy są możliwe!

Barbakan i Brama Floriańska

Zabytki Krakowa - Barbakan

Z Placu Jana Matejki mamy doskonały widok na Barbakan — jeden z symboli miasta. Wybudowany ok. 1498–1499 roku jako zewnętrzna fortyfikacja broniąca Bramy Floriańskiej, stoi po dziś dzień w całkiem niezłej kondycji. To jeden z zaledwie 3 dobrze zachowanych barbakanów w Europie — obok Norymbergii i Cahors. Budowla imponuje: średnica ok. 24 m, 7 baszt strzelniczych. Ale mało brakowało, a miałby on całkowicie odmienny charakter — bowiem miał posłużyć jako budynek panoramy! Do realizacji tego szalonego planu na szczęście nie doszło, ale nie brakowało w Krakowie jego zwolenników. Stojąc pod zachowanym fragmentem murów miejskich dowiecie się Państwo ode mnie jak to się stało, że mury te uratował strach mieszkańców przed „fluksjami, reumatyzmami, a nawet paraliżem".

Sama pięknie zachowana Brama Floriańska to jedyna zachowana brama miejska Krakowa — wzniesiona ok. 1307–1308 roku. Orzeł piastowski dumnie wieńczący jej front to projekt mistrza Jana Matejki z 1882 roku, a gotycki fryz pochodzi z ok. 1420 roku. Brama została oszczędzona przez austriackiego zaborcę jako ta, która — zdaniem władz — „stoi na straży moralności". Kolejny zamach na Bramę Floriańską miał miejsce na początku XX wieku, kiedy w jej prześwicie nie mieściła się trakcja tramwaju elektrycznego, ale i z tej opresji brama wyszła obronną ręką.

Teatr im. Juliusza Słowackiego

Do poważnej awantury doszło w mieście, kiedy podjęto decyzję o budowie Teatru Miejskiego, czyli Teatru im. Juliusza Słowackiego. Teatr wybudowany w latach 1891–1893 według projektu architekta Jana Zawiejskiego — wzorowany na paryskiej Operze (Palais Garnier) — od samego początku wzbudzał kontrowersje. Dlaczego mistrz Matejko obraził się na Kraków i odmówił udziału w uroczystości otwarcia? Jaki napis Krakowianie chcieli umieścić na fasadzie teatru i za co główny architekt Jan Zawiejski chciał lać w mordę jednego jegomościa? Kurtyna autorstwa Henryka Siemiradzkiego — alegoryczne „Pochód na Elizjum" — do dziś budzi pytania o to, co właściwie zostało na niej namalowane. Przewodniczka, a nie tylko Siemiradzki, stara się to wytłumaczyć. Te i inne opowieści poznasz pod teatrem. To doskonały punkt na mapie Młodej Polski w Krakowie.

Rynek Główny i jego pomniki

Kraków — Pomnik Adama Mickiewicza

Spod teatru udajemy się spacerkiem do Rynku Głównego, a tu opowieści o pewnym Polaku noszącym się z japońska, który próbował podarować zbiory swej sztuki miastu — i jakie miał z tym kłopoty, gdyż tylko na pozór był z Feliksa Manghi Jasieńskiego taki filantrop, za jakiego chciał uchodzić, a Krakusy nie od dziś nazywani są centusiami. Dowiemy się również kto i dlaczego pomnik Adama Mickiewicza nazwał kupą granitowych gruzów. Pomnik „Adasia", odsłonięty w 1898 roku według rzeźby Teodora Rygiera, pierwotnie posiadał aureolę — krakowskie żarty ze „świętego Adasia" obiegły całą Polskę. Pokażę Państwu dlaczego Krakowianie twierdzą, że alegoria Patriotyzmu jest alegorią męskich sił witalnych.

Na samym środku Rynku Głównego stoi pierwsza galeria handlowa Krakowa, czyli Sukiennice. Pierwsza wzmianka o nich pochodzi z XIII wieku, a renesansowa przebudowa nastąpiła w 1555 roku (arch. Giovanni Maria Padovano). Budowla ma 108 m długości i 18 m szerokości. Ponieważ stoją w tym miejscu już długo, oczywistym jest że i z nimi był kiedyś jakiś problem — raz na przykład pewien znany malarz sugerując ich rozbiórkę nazwał je „zawalającą rynek stodołą". Jakich kłopotów przysporzyła miastu Wieża Ratuszowa? Ano wielorakich — bo i z hełmem były problemy i wykusze ponoć nie tam gdzie trzeba i ladacznice pod nosem rajców miejskich urzędowały i rozebrać ją chciano jak budynek ratusza. Co wspólnego miał Jan Matejko z narzędziami tortur spod ratusza? Wyjaśnię też co na rynku, pod Wieżą Ratuszową robi słynna rzeźba Eros Bendatto — dar Igora Mitoraja dla miasta z 1999 roku, jedna z najbardziej kontrowersyjnych rzeźb w historii Rynku Głównego.

Nie ma Kraków szczęśliwej ręki do pomników, więc stojąc pod Collegium Witkowskiego, pod pomnikiem Mikołaja Kopernika, dowiecie się Państwo dlaczego pewnego dnia Kraków obiegła mrożąca krew w żyłach wieść, że astronoma eksmitowano w krzaki! Historia „eksmisji" Kopernika to autentyczna anegdota z historii pomnika, która doskonale ilustruje krakowski styl podejmowania ważnych decyzji.

Franciszkanie i Wzgórze Wawelskie

Brama Floriańska

Nie można opowiadając o skandalach w Krakowie pominąć tego, jaki miał miejsce w związku z malowaniem polichromii w Kościele Franciszkanów, a który rozegrał się pomiędzy Stanisławem Wyspiańskim, braciszkami i mieszkańcami Krakowa. Dość w tym miejscu powiedzieć, że prace malarskie zostały przerwane, a artysta nie otrzymał umówionego wynagrodzenia. Kościół Franciszkanów to jeden z kluczowych punktów na trasie Młodej Polski w Krakowie — polichromie Wyspiańskiego pozostają jednym z najważniejszych dzieł polskiego secesji. Z kościoła Franciszkanów zaproszę Państwa na Plac Świętej Marii Magdaleny, gdzie objaśnię okoliczności pojawienia się pewnej kartki na kolumnie pomnika księdza Piotra Skargi.

Jesteśmy już o krok od Wzgórza Wawelskiego. U wylotu ulicy Kanoniczej roztacza się piękna perspektywa na Wzgórze ze górującym Pomnikiem Tadeusza Kościuszki — z którym, jak łatwo się domyślić, nie obyło się bez kłopotów. Nie chodziło tym razem o projekt, czy finanse, ale o lokalizację. Krakowianie tak dalece nie mogli dojść w tej kwestii do porozumienia, że pomnik „chwilowo" (na blisko 20 lat) wylądował na dziedzińcu straży pożarnej! Obecna rzeźba dłuta Leonarda Marconiego odsłonięta została dopiero w 1921 roku. Wzgórze Wawelskie kryje też wiele królewskich tajemnic — zapraszamy na trasę prywatne życie królów na Wawelu.

Na koniec naszego spaceru bulwarami wiślanymi podejdziemy pod pomnik Smoka Wawelskiego — metalową rzeźbę zaprojektowaną przez Bronisława Chromego w 1969 roku, która zieje prawdziwym ogniem gazowym. Dowiecie się Państwo jak spożytkowano mieszkanie po zgładzonym smoku, kto często odwiedzał smoczą jamę (długość ok. 270 m, temperatura 7–9°C) i czego tam szukał.

Często zadawane pytania o wycieczkę Swary o zabytki

Ile trwa wycieczka „Swary o zabytki" w Krakowie?

Wycieczka „Swary o zabytki" trwa ok. 3–4 godziny i prowadzi pieszo przez centrum Krakowa. Trasa zaczyna się na Placu Jana Matejki, skąd przechodzimy przez Barbakan i Bramę Floriańską, Teatr Słowackiego, Rynek Główny, Kościół Franciszkanów, Wzgórze Wawelskie, aż po Bulwary Wiślane i Smoka Wawelskiego. Długość spaceru zależy od tempa grupy i liczby opowieści, których nie sposób skrócić.

Jakie zabytki są na trasie „Swary o zabytki"?

Trasa „Swary o zabytki" obejmuje: Pomnik Grunwaldzki (odsłonięty w 1910 r.) i Pomnik Nieznanego Żołnierza na Placu Jana Matejki, Barbakan (zbudowany ok. 1498–1499), Bramę Floriańską (wzniesioną ok. 1307–1308), Teatr im. Juliusza Słowackiego (1891–1893), Rynek Główny z Pomnikiem Adama Mickiewicza, Sukiennicami i Wieżą Ratuszową, Eros Bendatto (1999), Pomnik Mikołaja Kopernika, Kościół Franciszkanów z polichromią Wyspiańskiego, Pomnik Kościuszki na Wzgórzu Wawelskim oraz Smoka Wawelskiego na Bulwarach Wiślanych.

Czy wycieczka „Swary o zabytki" jest odpowiednia dla dzieci?

Tak, wycieczka jest świetna dla dzieci w wieku szkolnym i starszych. Opowieści o zamienionym królu Jagielle, smoku ziejącym prawdziwym ogniem czy astronoma eksmitowanym w krzaki angażują wyobraźnię i uczą historii przez humor. Trasa jest w całości piesza po centrum Krakowa — bez podjazdów i trudnych odcinków, dostępna dla każdego. Dla najmłodszych to idealne uzupełnienie lekcji historii, bo fakty podane są anegdotycznie, a nie podręcznikowo.

Ile kosztuje wycieczka z przewodnikiem po Krakowie?

Koszt wycieczki z przewodnikiem po Krakowie zależy od czasu trwania i zakresu trasy. Wycieczka „Swary o zabytki” to indywidualne zamowienie — cene ustala sie po kontakcie z przewodnikiem, uzależniajac ją od czasu trwania spaceru. Wliczone w cenę jest oprowadzanie przez licencjonowanego przewodnika miejskiego; bilety wstepu do obiektow (np. Smocza Jama) uczestnicy oplacają we własnym zakresie — sprawdź aktualne ceny na stronach obiektów. Szczegołowe informacje i rezerwacje: formularz kontaktowy na stronie.

Dlaczego Barbakan miał być panoramą Grunwaldzką?

W XIX wieku, gdy Barbakan był mocno zaniedbany, poważnie rozważano przebudowę okrągłej budowli (średnica ok. 24 m) na budynek panoramy — popularnego wówczas widowiska z ogromnym malowidłem panoramicznym. Inicjatorzy planowali umieścić w nim właśnie panoramę bitwy grunwaldzkiej. Na szczęście plan nie doszedł do realizacji — uratował go m.in. strach mieszkańców przed „fluksjami i reumatyzmami" spowodowanymi wilgocią rozebranego muru. Barbakan, jeden z zaledwie 3 dobrze zachowanych barbakanów w Europie (obok Norymbergii i Cahors), stoi do dziś jako symbol Krakowa.

Dlaczego smok wawelski jest symbolem Krakowa?

Smok wawelski to legendarny potwor, ktory według krakowskiej legendy zamieszkiwal jaskinię pod Wzgórzem Wawelskim i terroryzowł mieszkańców, dopóki nie pokonał go sprytny szewczyk Skuba. Legenda sięga co najmniej XII wieku i jest nierozerwalnie związana z historią Krakowa jako miasta królewskiego. Dziś Smocza Jama (dlugosc ok. 270 m, temperatura 7–9°C) to jedna z najpopularniejszych atrakcji turystycznych, a metalowa rzeźba smoka projektu Bronisława Chromego z 1969 roku zieje prawdziwym ogniem gazowym. Na wycieczce „Swary o zabytki” dowiecie sie Państwo, jak spożytkowali mieszkańcy Smoczą Jamę po zgładzeniu smoka i kto tam najchętniej zaglądał.

Serdecznie zapraszam na wspólne odkrywanie zabytków Krakowa — Przewodnik po Krakowie — Aneta Dziedzic-Lis