Trasa uniwersytecka — przewodnik po Krakowie

Historia Akademii Krakowskiej i Uniwersytetu Jagiellońskiego

Uniwersytet Jagielloński — Almae Mater — jest najstarszą uczelnią w Polsce i jedną z najstarszych w Europie Środkowej. Erygowana jako Akademia Krakowska przez króla Kazimierza Wielkiego w 1364 roku, ustępuje starszeństwem jedynie Uniwersytetowi Karola w Pradze (1348). Początkowo uczelnia miała charakter prawniczy - papież nie wyraził zgody na wydział teologiczny. Staraniem królowej Jadwigi i Władysława Jagiełły akademia została odnowiona w 1400 roku i wówczas zyskała kompletną strukturę wydziałową, w tym teologię. Wiek XV to złoty okres krakowskiej uczelni - studia odbywał tu m.in. Mikołaj Kopernik.

Okres stagnacji w wyniku konkurencji ze szkołami jezuickimi zakończył się gruntowną reformą przeprowadzoną przez ks. Hugona Kołłątaja w 2. poł. XVIII wieku, kiedy uczelnię przemianowano na Szkołę Główną Koronną. Oficjalna nazwa Uniwersytet Jagielloński pojawiła się dopiero w 1818 roku. Dziś krakowska uczelnia skupia ponad 40 000 studentów na 16 wydziałach.

Tragiczne dla UJ były lata II wojny światowej. 6 listopada 1939 roku, w słynnej Sonderaktion Krakau, Niemcy zwabili wykładowców do sali 56 Collegium Novum pod pretekstem wykładu i aresztowali 183 profesorów, docentów i asystentów, wywożąc ich do obozów koncentracyjnych. Po wojnie komunistyczne władze wymusiły reorganizację uczelni, usuwając wydziały teologiczny, rolniczy i lekarski.

Słynni wychowankowie Uniwersytetu Jagiellońskiego to m.in. Mikołaj Kopernik, którego pomnik w stroju żaka stoi przed Collegium Witkowskiego na Plantach, Jan Długosz - kronikarz i historiograf - oraz Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II, który studiował polonistykę w gmachu przy ul. Gołębiej (tzw. Gołębnik).

Collegium Maius - najstarszy budynek i Muzeum UJ

Najstarszym zachowanym gotyckim gmachem Uniwersytetu Jagiellońskiego jest Collegium Maius przy ul. Jagiellońskiej 15, zakupiony w 1400 roku od rodziny mieszczanina Szczepana Pęcherza. Transakcja była możliwa dzięki zapisowi testamentowemu królowej Jadwigi, która przekazała wszystkie swoje dobra osobiste na odnowę Akademii. Na parterze mieściły się lektoria (sale wykładowe), na piętrze - biblioteka, Stuba Communis i sale profesorskie. W XIX wieku budynek przeszedł wieloletnią restaurację, zyskując neogotycką szatę zewnętrzną.

Nieodłączną atrakcją turystyczną jest grający zegar, w którym przy dźwiękach hymnu Gaudeamus Igitur i melodii dworskiej podąża orszak dobrodziejów uczelni: Jadwigę, Jagiełłę, Hugona Kołłątaja, św. Jana Kantego, woźnego i pierwszego rektora Stanisława ze Skalbmierza.

Dziś w budynku mieści się Muzeum Collegium Maius - największe muzeum akademickie w Polsce. Bilety i godziny otwarcia znajdziesz na stronie obiektu; ceny wycieczek z przewodnikiem sprawdzisz w naszym cenniku. Turyści oglądają m.in.:

• Globus Jagielloński (1510) - jeden z pierwszych globusów na świecie przedstawiających Amerykę jako odrębny kontynent
• portal z rozebranego krakowskiego Ratusza
• figurę Kazimierza Wielkiego z ok. 1380 roku
• nagrody Andrzeja Wajdy, w tym Oscara za całokształt twórczości (2000)
• instrumenty naukowe z epoki Kopernika

Obok Collegium Maius, oddzielone ogrodami profesorskimi (pięknie odrestaurowanymi i dostępnymi dla zwiedzających), mieści się Collegium Minus - drugi gotycki budynek universitetu zachowany do naszych czasów.

Collegium Novum - sala 56 i Sonderaktion Krakau

Naprzeciw Collegium Minus wznosi się ceglany neogotycki budynek Collegium Novum przy ul. Gołębiej 24, wybudowany w latach 1883–87 według projektu wybitnego architekta Feliksa Księżarskiego. Największą salę stanowi Lectorium Nicolai Copernici; w auli uwagę przykuwają portrety rektorów UJ, Kazimierza Wielkiego, Jadwigi, Jagiełły oraz obraz Kopernik pędzla Jana Matejki.

Najsłynniejsza jest sala 56 - tu 6 listopada 1939 roku rozegrała się Sonderaktion Krakau. Niemcy zaprosili profesorów, docentów i asystentów krakowskich uczelni na rzekomy wykład, a następnie aresztowali 183 uczonych i wywieźli ich do obozów koncentracyjnych Sachsenhausen i Dachau. Była to jedna z największych zbrodni nazistowskich przeciw polskiej nauce i kulturze.

Przed sąsiednim budynkiem Collegium Witkowskiego stoi pomnik Mikołaja Kopernika, przedstawiający wychowanka Akademii w stroju żaka.

Trasa zwiedzania - miejsca warte uwagi

Trasa uniwersytecka skupia się w kwartale ulic Gołębiej, Jagiellońskiej i Świętej Anny w centrum Krakowa. Poniżej zestawienie kluczowych punktów. Jeśli interesuje Cię inna perspektywa, sprawdź też nocne zwiedzanie Krakowa lub Kraków w pigułce.

Obiekt	Adres	Czym jest
Collegium Maius	ul. Jagiellońska 15	Najstarszy gotycki budynek UJ (XV w.); Muzeum UJ z Globusem Jagiellońskim (1510)
Collegium Minus	ul. Jagiellońska	Drugi gotycki budynek UJ; ogrody profesorskie
Collegium Novum	ul. Gołębia 24	Neogotyk 1883-87; sala 56 Sonderaktion Krakau (1939); pomnik Kopernika
Gołębnik	ul. Gołębia 20	Wydział polonistyczny; tu studiował Karol Wojtyła
Kolegium Kołłątaja	ul. Świętej Anny 6	W 1883 r. Olszewski i Wróblewski skroplili tu po raz pierwszy tlen i azot
Kościół Świętej Anny	ul. Świętej Anny 11	Barokowa kolegiata UJ (proj. Tylman z Gameren); konfesja Świętego Jana Kantego

Kościół Świętej Anny - barokowa kolegiata uniwersytecka

Przy ul. Świętej Anny 11 mieści się kolegiata uniwersytecka pw. Świętej Anny, wzniesiona według projektu Tylmana z Gameren. Wnętrze zachwyca bogatym programem ikonograficznym: stiukami Baltazara Fontany, malowidłami Karola Dankwarta z Nysy i konfesją Świętego Jana Kantego - patrona studentów i profesorów. Wewnątrz świątyni znajdziemy też pomnik Mikołaja Kopernika wykonany przez ks. Sebastiana Sierakowskiego oraz epitafium Juliusza Słowackiego, ufundowane przez jego matkę Salomeę Becu. To właśnie w tym kościele brała ślub Helena Modrzejewska.

Tuż obok, przy ul. Świętej Anny 6, mieści się Kolegium Kołłątaja. W tym gmachu w 1883 roku dwaj krakowscy uczeni - Zygmunt Olszewski i Karol Wróblewski - jako pierwsi na świecie skroplili tlen i azot z powietrza. Aparatura użyta do tego przełomowego doświadczenia jest eksponowana w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

---

Często zadawane pytania o trasę uniwersytecką

Ile trwa zwiedzanie trasy uniwersyteckiej w Krakowie?

Spacer trasą uniwersytecką z licencjonowanym przewodnikiem trwa ok. 2 godziny. Obejmuje Collegium Maius z Muzeum UJ, gotycki dziedziniec z krużgankami, Collegium Novum z salą 56 oraz kościół Świętej Anny. Czas można skrócić lub wydłużyć zależnie od zainteresowań grupy. Szczegółowy cennik wycieczek znajdziesz na naszej stronie.

Co można zobaczyć w Muzeum Collegium Maius?

W Muzeum Collegium Maius turyści oglądają m.in. Globus Jagielloński z 1510 roku - jeden z pierwszych globusów przedstawiających Amerykę jako odrębny kontynent - portal z rozebranego krakowskiego Ratusza, figurę Kazimierza Wielkiego z ok. 1380 roku, nagrody Andrzeja Wajdy (w tym Oscara) oraz słynny grający zegar z orszakiem historycznych postaci. Wstęp na dziedziniec jest bezpłatny; zwiedzanie wnętrz muzeum jest płatne - sprawdź aktualne ceny na stronie maius.uj.edu.pl.

Co to była Sonderaktion Krakau i gdzie się odbyła?

Sonderaktion Krakau to akcja gestapo z 6 listopada 1939 roku, przeprowadzona w sali nr 56 Collegium Novum. Niemcy zwabili profesorów i docentów pod pretekstem wykładu, a następnie aresztowali 183 naukowców z krakowskich uczelni i wywieźli ich do obozów koncentracyjnych Sachsenhausen i Dachau. Wydarzenie to jest uznawane za jedno z największych przestępstw popełnionych przez nazistów przeciw polskiej nauce.

Czy trasa jest odpowiednia dla dzieci i grup szkolnych?

Tak - trasa jest szczególnie polecana uczniom i grupom szkolnym. Opowieść o Mikołaju Koperniku, królowej Jadwidze i dramatycznych wydarzeniach 1939 roku angażuje młodych słuchaczy. Spacer odbywa się po płaskim terenie w centrum Krakowa, bez barier architektonicznych. Licencjonowana przewodniczka dostosowuje język i tempo do wieku grupy. Więcej o naszych wycieczkach dla dzieci znajdziesz na osobnej stronie.

Jak zarezerwować wycieczkę trasą uniwersytecką z przewodnikiem?

Rezerwacji dokonasz telefonicznie lub przez formularz kontaktowy. Licencjonowana przewodniczka Aneta Dziedzic-Lis prowadzi wycieczki po polsku i angielsku, zarówno dla grup indywidualnych, jak i zorganizowanych. Zalecamy rezerwację z co najmniej kilkudniowym wyprzedzeniem, szczególnie w sezonie wiosenno-letnim.

Serdecznie zapraszam — Przewodnik po Krakowie Aneta Dziedzic-Lis